Van den Haak en Butijn

Ing. Rob van de Haak (1929-1919)

De oervader van het Plan Tweede Kustlijn is ing. Rob van den Haak. In 2003 lanceerde hij zijn plan voor de aanleg van de naar hem vernoemde Haakse Zeedijk. Dat is een dijk in zee, ver voor de kust, om Nederland te beschermen tegen zeespiegelstijging. In onze nieuwsbrief volgen we de ontwikkeling van de Haakse Zeedijk tot aan de Tweede Kustlijn vanuit het persoonlijke leven van Rob. In de vorige aflevering gaven we het woord aan Corrie Van de Haak- Vrijhof, zijn echtgenote. In deel twee vertelt zijn opvolger ir. Dick Butijn over een tien jaar lange, zeer intensieve samenwerking.

Dat Dick Butijn: “In 2009 begon ik me te verdiepen in windenergie. Dat stond toen nog in de kinderschoenen. Ik dacht: prima, die windenergie, maar als het niet waait, waar halen we dan energie vandaan? Zonde om daar al die kolen- en gascentrales voor open te houden.

Toen kwam ik op het idee van valmeren in zee, dus om met behulp van water energie op te slaan. Ik ging rekenen: hoe groot moeten die meren zijn? Uitkomst: voor de hele kust meren aanleggen tot 40 kilometer uit de kust. Om de zeespiegelstijging te weren zou er om die meren een grote dijk moeten komen, van Westkapelle tot Den Helder.

Tot slot combineerde ik de hoogwaterbescherming van rivieren met die meren. Ik noemde dit plan Integraal Plan voor Veiligheid en Energie.

Een oude studievriend had wat politieke ervaring. Ik vroeg hem: Hoe kan ik mijn plan onder de politieke aandacht brengen? Hij zei: ‘Dat plan van jou, dat lijkt als twee druppels water op het plan van Rob van den Haak’. Hij had een keer meegedaan aan een prijsvraag over hoe we onze kust beter kunnen beschermen. Rob was daar ook. Deze studievriend heeft mij met Rob in contact gebracht.”

En zo begon het…

 “Onze plannen verschilden wel iets en dat gaf stof tot praten, urenlang, dagenlang, er kwam geen eind aan. Rob was alleen met de inhoud bezig. Ik was een praatpaal voor Rob, ik prikkelde hem. Maar er waren toch zoveel overeenkomsten dat we de eigen, sterke punten konden samenbrengen in een nieuw plan. De Haakse Zeedijk bestond al, Rob had er al over gepubliceerd, dus die naam hebben we aangehouden.”

Up en down

“Na enkele maanden zijn we samen naar de Deltacommissaris gegaan, naar Wim Kuyken. Die was net in functie en stond open voor nieuwe ideeën. Rijkswaterstaat was ook aanwezig bij dat gesprek en Wim gaf waar wij bij zaten aan RWS de opdracht om ons plan te onderzoeken. Twee maanden later, we zitten inmiddels in 2011, zaten we met RWS om de tafel om De Haakse Zeedijk toe te lichten. RWS is er een half jaar mee bezig geweest, er is een rapport van gemaakt, ‘De Haakse Zeedijk verkend’. En toen kwam de domper. Ze vonden het een mooi plan, maar…..de situatie was nog niet zo ernstig dat hieraan gevolg moest worden gegeven. Ons plan verdween in de bekende la.”

Keep on going on

“Rob ging gewoon door, alsof het niet tot hem doordrong. Hij was zeer overtuigd van ons plan. Ik ook, maar ik nam de opmerkingen van RWS iets serieuzer. Ze wezen ons op Natura 2000 voor de kust van Noord-Holland en Zeeland; dat zou een belemmering kunnen zijn. Ik wilde sommige dingen aanpassen, maar Rob zag dat niet zo en daar had ik een zware dobber aan. Daar werd ik wel ’s moedeloos van. Dan was ik diepgaand en uitgebreid op de zaak ingegaan, hadden we samen een oplossing gevonden, die werkte ik dan uit – ik was op de computer iets handiger dan hij – en als ik dat een paar dagen later aan hem voorlegde was het alsof ik hem iets compleet nieuws liet zien. Alsof die ellenlange gesprekken niet hadden plaatsgevonden. We hebben in die tijd zo’n 700 mails met elkaar uitgewisseld en zijn vaak bij elkaar langs geweest. Eind goed, al goed. Uiteindelijk hebben we ons geconcentreerd op de kust van Zuid-Holland en het aanbrengen van keringen aan de oostkant van Rotterdam.We zijn allebei doorzetters. Mijn wieg stond in Zeeland, ik ben ook van luctor et emergo.”

De uitvinder en de uitwerker

“In de periode daarna, van 2012 tot 2017 zoiets, hebben we wat minder intensief gewerkt. We hadden minder externe contacten, verbeterden wel het plan. Rob schreef artikelen, zeer gedreven, en af en toe gaf hij een lezing.

Rob ging ver in details, ik moest hem daarin soms afremmen. Bijvoorbeeld met de golfdempers. Rob’s ontwerp van De Haakse Zeedijk is feitelijk voortgekomen uit zijn uitvinding van drijvende stuurbare golfdempers, voor Rob een cruciaal onderdeel van het hele plan.

Die golfdempers werden met kettingen verankerd. Rob voorzag het probleem van slippende kettingen. Daar bedacht-ie een kettingstopper voor. Hij was van huis uit een technisch ontwerper in de scheepsbouw- en werktuigbouwkunde. Hij vond dat hij op alles voorbereid moest zijn.

Rob voelde dingen aan. Tekeningen maakte hij op gevoel, terwijl ik de berekeningen en de onderbouwing op me nam. Zo vulden we elkaar aan. Rob was creatief, hij wist dat hij iets goeds had bedacht en dan vroeg ik: waarom dit, waarom dat…..en dan moest-ie gaan nadenken. Hij merkte dat die onderbouwing nodig was en op deze manier ontstond er respect en vertrouwen. Dat spraken we niet uit, maar dat wist je en dat voelde je.”

V.l.n.r. Rob van den Haak, Wil Borm
(zoetwaterspecialist), Dick Butijn

2018 – te vuur en te zwaard

“In 2018 kwam het IPCC, het International Panel on Climate Change, met nieuwe inzichten over de zeespiegelstijging. Het zou sneller gaan dan tot dan toe werd gedacht, de zaak werd urgenter. We trokken samen het land in om lezingen te geven.

Hij liet mij vaak het woord doen, vulde mij aan als hij dat nodig vond. Ik herinner me de Waterbouwdag in 2018. Utrecht, stampvolle zaal, mensen zaten op de grond, Rob op de voorste rij. Het moest in korte tijd. Ik had alles met hem van tevoren afgestemd om interrupties van zijn kant te voorkomen. En dan toch, vanaf die eerste rij opmerkingen er tussendoor gooien.

Rob dacht vanuit zijn eigen gelijk, met veel geduld en uithoudingsvermogen. De Haakse Zeedijk was de enige oplossing volgens hem en ik denk dat dat waar is. De zeespiegel gaat meer dan tien meter stijgen binnen de komende 300 tot 500 jaar. Op zo’n lange termijn is landinwaarts beschermen niet voldoende. De rivieren moeten ook water kwijt en daar is in het steeds drukker en voller wordende land geen ruimte voor. Het is de simpelste en goedkoopste oplossing. Of het op tijd uitgevoerd gaat worden is de vraag. Politici durven gaan lange termijnoplossingen te kiezen.”

Alles samen

“In datzelfde jaar bezochten Rob en ik het jaarlijks Deltacongres en daar kwamen we scheidend deltacommissaris Wim Kuyken tegen. ‘Die Haakse Zeedijk komt weer terug’, zei hij.

En toen ging het allemaal heel snel bergafwaarts met Rob.

Begin 2019 is er een film gemaakt van hem gemaakt, in opdracht van RWS. Heel bijzonder dat ze hem wilden vastleggen voor de toekomst. Rob vroeg of ik erbij wilde zijn, we deden altijd alles samen. De film werd opgenomen onder de Erasmusbrug, op het Noordereiland. Ik stond naast de interviewster en het viel me op dat Rob moeite had met de vragen. Gelukkig is daar toch een mooie film uitgekomen. Petje af!

Kort daarna is Rob in het ziekenhuis opgenomen, later kwam hij in een verzorgingshuis. Elke twee, drie weken ging ik bij ’m langs. Dan hadden we het weer uitgebreid over “de dijk”, in het bijzonder over golfdempers. Hij was nog heel helder.”

Het werkt!

“De Haakse Zeedijk was zijn obsessie, net als zijn perpetuum mobile. Daar geloofde ik niet in, maar hij zei: ‘Ik zal het bewijzen!’ Hij haalde kettingen en tandwielen en daarmee knutselde hij een apparaat in elkaar. Hij kreeg ‘m niet goed aan de gang maar tot op het laatste moment bleef hij beweren: het werkt!”

Epiloog

“Rob wist dat ik verder zou gaan met De Haakse Zeedijk. Hoe dat is besproken? Niet! Over zulke dingen hadden we het nooit.”