Een perspectief voor meer ruimte
Land in zee!
Nederland raakt voller, grond wordt schaarser en duurder. In het recent verschenen rapport Grond voor Verbetering biedt de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur (RLI) een oplossing: de overheid koopt agrarische grond op en richt die in, overeenkomstig de maatschappelijke behoeften.
De initiatiefnemers van de Tweede Kustlijn gaan verder: gebruik de zee.
Het eigenlijke probleem komt voort uit het onwrikbaar economisch beginsel van vraag en aanbod. Door onze groeiende economie en het toenemend besef dat natuur, water en militair terrein veel meer ruimte nodig hebben, stijgt de vraag naar ruimte. Bij een gelijkblijvend oppervlak van Nederland leidt dit onherroepelijk tot een stijging van de grondprijs en een markt die zich moeilijk laat beheersen.
In extremo zijn twee toekomstscenario’s denkbaar. Het eerste: ongebreidelde groei met als gevolg nog meer gebrek aan ruimte en nog hogere grondprijzen plus aantasting van onze leefomgeving en onze fysieke en mentale gezondheid. Tweede scenario: ingrijpen in de veehouderij, minder ruimteverslindende industrieën en logistieke centra, minder vakantievluchten en geen ingebruikname van Lelystad Airport. Dit levert ruimte op, maar tast onze economie en welvaart aan. Overeenkomstig het huidige beleid verdelen we de pijn: we kiezen voor groei, de veehouderij moet het ontgelden, maar Lelystad mag open.
Het opkopen van grond door de overheid, zoals RLI voorstelt, zal misschien in de landbouw enige marktbeheersing teweegbrengen, maar het landelijk tekort aan grond en de prijsopdrijving zullen onverminderd doorgaan.
Land in zee
Een optie die wèl breekt met deze trend biedt de Noordzee! Daar zit potentie en wel via de weg van onze waterveiligheid. De zeespiegel stijgt, de zomers worden droger en de winters natter. Eén van de oplossingsrichtingen die binnen het Kennisprogramma Zeespiegelstijging van het Nationaal Deltaprogramma zijn onderzocht, is de zeewaartse oplossing. Die behelst een gefaseerd te realiseren nieuwe duinvormige en sterke zeewering, 10 tot 25 km in zee, parallel aan de huidige kust en beschermt ons tegen de zeespiegelstijging. Tussen de huidige en nieuwe kust vormen zich op het huidige zeepeil kustmeren voor opvang van overvloedige rivierafvoeren en voor zoetwatervoorraad in de zomer. Een gebied ongeveer ter grootte van een provincie komt er zo bij. Naast buffering van water, wat anders op land een plek had moeten vinden, kunnen de kustmeren ook dienst doen voor drijvend wonen, of een geleidelijke verplaatsing van Schiphol met aanvliegroutes over water. Het gebied kan gedeeltelijk land worden voor natuur, recreatie, nieuwe havengebieden of militair oefenterrein.
Impressie van de Tweede Kustlijn (D. Butijn)
in fasen
De Tweede Kustlijn kan geleidelijk, in fasen gerealiseerd worden, te beginnen waar de nood het hoogst is. Voor de kust van Zeeland en de Zuid-Hollandse eilanden, waar de grote rivieren in uitstromen, kan een kustmeer worden gecreëerd. Dit gebied, nu nog zee, kan meegroeien met de natuurlijke opslibbing die daar nu al plaatsvindt. Aangevuld met waterbouwkundige techniek kunnen hier al op betrekkelijk korte termijn eilanden gevormd worden, goed voor natuur, recreatie en woningbouw. In latere fasen kan het zuidelijk kustmeer worden uitgebreid naar het gebied voor Zuid- en Noord-Holland. De havens van Rotterdam en Amsterdam blijven bereikbaar voor de zeescheepvaart.
De kosten van zeewaarts verdedigen zijn in dezelfde orde van grootte als het huidige landinwaarts verdedigen: 2 miljard euro per jaar, 0,2 % van ons BNP.
Zeewaartse uitbreiding
Waterbeheersing, daar ligt onze kracht en welvaart. Nederland is daar goed in, eenvoudigweg omdat waterveiligheid ons het vege lijf moest, moet en zal moeten redden. De vraag is nu: in welke richting gaan we dat doen? Landinwaarts, door dijken en rivieren breder te maken en door grote waterbuffers aan te leggen? Dat kost ruimte en daar hebben we al zo weinig van. Of zeewaarts, door nieuwe ruimte te creëren in de Noordzee? Dat vermindert de druk op het landelijk ruimtegebruik, maakt ons land duurzaam en klimaatbestendig en draagt bij aan het verdienvermogen van Nederland. Een aanbeveling dus voor de nieuwe regering om voluit in te zetten op zeewaartse uitbreiding.
